وبلاگ
راهنمای عملی و جامع تعمیر و نگهداری الکتروموتورهای تک فاز و سهفاز
الکتروموتور بهعنوان یکی از اجزای اصلی در سیستمهای صنعتی و نیمهصنعتی، نقش مستقیمی در پایداری و راندمان تجهیزات دارد. توقف یا عملکرد نادرست الکتروموتور میتواند منجر به اختلال در کل فرآیند کاری شود. نکته قابل توجه این است که بخش قابلتوجهی از خرابیهای الکتروموتور، با نگهداری صحیح و عیبیابی اصولی قابل پیشگیری هستند.
در صورتی که در مرحله انتخاب یا خرید الکتروموتور قرار دارید، آشنایی با رفتارهای عملکردی و علائم خرابی موتور، به تصمیمگیری فنیتر و کاهش هزینههای آینده کمک خواهد کرد.
علائم خرابی الکتروموتور و مسیر تشخیص اولیه
در بسیاری از موارد، بررسی علائم ظاهری و عملکردی الکتروموتور میتواند مسیر عیبیابی را مشخص کند و از باز کردن بیمورد موتور جلوگیری نماید. مهمترین نشانههای بروز مشکل در الکتروموتور عبارتاند از:
-
روشن نشدن الکتروموتور
-
افزایش غیرعادی دمای موتور
-
ایجاد صداهای غیرمعمول در حین کار
-
کاهش توان و گشتاور خروجی
-
بروز لرزش و ارتعاش غیرطبیعی
در ادامه، هر یک از این موارد بهصورت کاربردی بررسی میشود.
دلایل روشن نشدن الکتروموتور و بررسی اولیه
پیش از انجام هرگونه عملیات تعمیر، لازم است بررسیهای پایه انجام شود؛ زیرا در بسیاری از مواقع، مشکل به سیستم برقرسانی یا تجهیزات حفاظتی مربوط بوده و خود الکتروموتور سالم است.
مراحل بررسی اولیه:
-
اطمینان از وجود ولتاژ مناسب در ورودی موتور
-
بررسی سلامت فیوزها، کلیدها و کنتاکتورها
-
بررسی واکنش موتور هنگام استارت (بیصدا بودن یا عدم چرخش)
در الکتروموتورهای تک فاز، خرابی خازن راهانداز یا دائم یکی از شایعترین دلایل عدم راهاندازی است. در مقابل، در الکتروموتورهای سهفاز، قطع یک فاز یا عدم تعادل ولتاژ میتواند مانع روشن شدن موتور یا حتی باعث آسیب به سیمپیچها شود.
افزایش دمای الکتروموتور و خطرات آن
افزایش بیش از حد دمای الکتروموتور از مهمترین نشانههای عملکرد نادرست است و در صورت بیتوجهی، میتواند منجر به سوختن سیمپیچها شود.
دلایل متداول افزایش دما:
-
اعمال بار بیش از توان نامی موتور
-
اختلال در سیستم تهویه یا خرابی فن خنککننده
-
روانکاری نامناسب بلبرینگها
بررسی جریان مصرفی موتور و وضعیت تهویه، سریعترین روش برای تشخیص منبع این مشکل است.
صداهای غیرعادی در حین کار الکتروموتور
ایجاد صداهای غیرطبیعی مانند زوزه، تقتق یا ساییدگی معمولاً نشاندهنده بروز ایراد مکانیکی است. خرابی بلبرینگها، تماس روتور با استاتور یا نفوذ آلودگی به داخل موتور از جمله دلایل رایج این صداها هستند.
ادامه کار الکتروموتور در این شرایط میتواند موجب تشدید آسیب و افزایش هزینه تعمیر شود.
کاهش توان و گشتاور خروجی
افت توان و گشتاور معمولاً به دلیل وجود بار غیرعادی، افت ولتاژ ورودی یا ضعف در سیمپیچها رخ میدهد. در چنین شرایطی، استفاده مداوم از موتور نهتنها مشکل را برطرف نمیکند، بلکه احتمال خرابی کامل را افزایش میدهد.
لرزش و ارتعاش غیرطبیعی الکتروموتور
لرزش بیش از حد اغلب به عوامل مکانیکی مرتبط است و میتواند ناشی از نصب نادرست، عدم بالانس شفت یا خرابی بلبرینگها باشد. بررسی تراز بودن موتور و وضعیت یاتاقانها از اقدامات اولیه در این شرایط است.
جدول عیبیابی کاربردی الکتروموتور
در جدول زیر، رایجترین مشکلات الکتروموتور به همراه علائم، روشهای تشخیص و راهکارهای پیشنهادی ارائه شده است تا فرآیند تصمیمگیری سریعتر و دقیقتر انجام شود.
| مشکل اصلی | دلایل محتمل | نشانههای قابل مشاهده | روش تشخیص عملی | اقدام اصلاحی |
|---|---|---|---|---|
الکتروموتور راهاندازی نمیشود |
قطع برق ورودی، خرابی فیوز یا کلید، سوختگی سیمپیچ | موتور هیچ واکنشی نشان نمیدهد، صدایی شنیده نمیشود | کنترل ولتاژ ورودی، تست فیوز و کلید، اندازهگیری مقاومت سیمپیچها | رفع قطعی برق، تعویض قطعه معیوب، تعمیر یا تعویض موتور |
موتور پس از روشن شدن متوقف میشود |
خرابی راهانداز، افت ولتاژ، اتصال داخلی | موتور استارت میزند ولی سریع خاموش میشود | بررسی مدار راهانداز، تست ولتاژ زیر بار، بررسی اتصال کوتاه | تعمیر مدار راهانداز، اصلاح برق ورودی، سیمپیچی مجدد |
افزایش غیرعادی دمای موتور |
اضافهبار، اصطکاک زیاد، تهویه ضعیف | داغ شدن بدنه، فعال شدن حفاظت حرارتی | اندازهگیری جریان مصرفی، بررسی فن و مسیر هوا | کاهش بار، بهبود تهویه، روانکاری قطعات |
صدای غیرطبیعی هنگام کار |
خرابی بلبرینگ، تماس روتور با استاتور، ورود ذرات خارجی | صدای زوزه، ساییدگی یا تقتق | چرخاندن دستی شفت، بررسی یاتاقانها، بازدید داخلی | تعویض بلبرینگ، تنظیم شفت، تمیزکاری کامل |
کاهش توان و گشتاور خروجی |
بار بیش از حد، افت ولتاژ، ضعف سیمپیچ | کاهش سرعت، ناتوانی در راهاندازی بار | اندازهگیری ولتاژ و جریان، بررسی بار مکانیکی | تنظیم بار، رفع مشکل برق، تعمیر سیمپیچ |
لرزش و ارتعاش شدید |
نصب ناصحیح، عدم بالانس، خرابی بلبرینگ | لرزش محسوس، صدای همراه با ارتعاش | بررسی تراز بودن موتور، تست بلبرینگها | اصلاح نصب، بالانس شفت، تعویض بلبرینگ |
نوسان در سرعت موتور |
بیثباتی ولتاژ، خرابی کنترلکننده، تغییر بار | تغییر ناگهانی سرعت، عملکرد ناپایدار | ثبت ولتاژ ورودی، تست کنترل سرعت | تثبیت برق، تعمیر کنترلر، یکنواختسازی بار |
آلودگی داخلی موتور |
نفوذ گردوغبار، نبود پوشش مناسب | کاهش راندمان، افزایش دما | بازدید داخلی، بررسی فیلترها | شستوشو و تمیزکاری، نصب محافظ مناسب |
عملکرد ضعیف سیستم خنککننده |
انسداد مسیر هوا، خرابی فن، تجمع آلودگی | داغ شدن سریع موتور | بررسی فن، کانالهای تهویه | رفع گرفتگی، تعویض فن، پاکسازی |
خرابی روانکار و گریس |
روانکاری نامناسب، آلودگی روغن | تغییر رنگ یا بوی روانکار | بررسی وضعیت گریس و یاتاقان | تخلیه و جایگزینی روانکار استاندارد |
اختلال در مدار الکتریکی |
اتصال کوتاه، خرابی کنترل، ضعف عایقبندی | قطع و وصل شدن موتور، خطای کنترلی | تست اتصالات، بررسی عایق سیمپیچ | تعمیر مدار، تعویض سیمپیچ یا کنترلر |
تفاوت عیبیابی الکتروموتورهای تک فاز و سهفاز
الکتروموتورهای تک فاز معمولاً در کاربردهای سبک مورد استفاده قرار میگیرند و وابستگی بالایی به خازن دارند. در مقابل، الکتروموتورهای سهفاز راندمان بالاتر و ساختار سادهتری دارند اما نسبت به قطع فاز بسیار حساس هستند.
در صورت برنامهریزی برای خرید الکتروموتور سه فاز، توجه به شرایط برق، نوع بار و نحوه راهاندازی نقش تعیینکنندهای در افزایش طول عمر موتور خواهد داشت.
اصول نگهداری مؤثر الکتروموتور
رعایت چند اصل ساده میتواند بهطور قابل توجهی احتمال خرابی الکتروموتور را کاهش دهد:
-
تمیزکاری دورهای بدنه و مسیرهای تهویه
-
روانکاری اصولی و بهموقع بلبرینگها
-
بررسی ولتاژ و جریان مصرفی موتور
-
توجه به صدا و لرزشهای غیرعادی
چه زمانی تعمیر الکتروموتور توجیه فنی ندارد؟
در برخی شرایط، تعمیر الکتروموتور از نظر فنی و اقتصادی منطقی نیست؛ از جمله زمانی که سیمپیچها چندین بار دچار آسیب شدهاند یا هزینه تعمیر به قیمت موتور نو نزدیک است. در چنین مواردی، بهویژه در کاربردهای سبک، خرید الکتروموتور تک فاز میتواند گزینه مناسبتری باشد.
قبل از بروز خرابی جدی، اقدام کنید
الکتروموتور پیش از خرابی کامل، نشانههای مشخصی از خود بروز میدهد. بررسی بهموقع این علائم و استفاده از قطعات استاندارد در کنار سایر تجهیزات صنعتی، نقش مهمی در افزایش عمر مفید موتور و کاهش توقفهای ناخواسته خواهد داشت.